ОФ "Международная Академия
Культурного и Экономического
Сотрудничества
"Новый Шелковый Путь"

Библиотекарь — первый вестник Красоты и Знания Кэ фуфонди жынсы – ту йигә йинщёнди Җүнмый дэ Җышы

14.09.2020

Кэ фуфонди жын – гўдэ йинсын, зэ шыҗешон ю сычян нян дуәли. Җысы йигә чёчи шы сычин:  хуонхуажын И.А.Крылов, щеҗя Л.Сейфулин, сыҗяму А.Ахматова, И.Гёте зэ хошо данлин ю миншынди жынму ду е  ган җыгә йинсынлэ – кэ фуфонлэ.

Җыгә йинсынсы дин  жәноди, лалянди, кищинди зэмусы  тянтяр вумый лян лян щин сыюр жыншыди.

Йүаншы (академик) Д.Лихачёв ба кэ фуфонди йинсын җы җи җү хуа  шәди дуйдурди «куәщүәҗя,  ги даҗун ги җышыди жын». Җыгә йинсын фанчон лян жынму бу шә ло-шо ду ё да дёрни. Тянтяр-вумый таму лян гуәлиди, вуҗинди зэмусы щүанлэди сыхур йимяндини. Зу йинви җыгә  вида сыҗя  А.Ахматова  шәхади җы җи җү хуасы шыди: « Мыйи йигә нянҗямусы  бими (тайна) зущён да димян литу ва чўлэди җынбо (клад)».

Фубынзы – җысы  вынминди гын,  йинви җыгә та фанчон лян щинсын йидянни вончян зуни.

Таму,  кэ фуфонди жынму,  ги вынтиму кын ги җымуди   хуэйда: «Виса таму  да җыщесы йинсын литу ба җыгә йинсын җяншонли?».  Йинви щинэ фубынзыма, йинви щинэ нян фубызыма?

Хуэйда зусы йигә: «Дин җун –ё зусы  ги шыҗе, ги жынму, ги ваму дуан  гуонлён, җышы зэмусы дуан йүнчи».

Ги жынму дуан йүнчи –  җысы дин дади щёнфу (наслаждение). Зу җочў җыгә хочў замуди Сортобе дэ Булар батыр щёнҗуонниди  кэ фуфонди нүжынму:  Ш.Х. Хешанло  № 16 –хо М.Лермонтов минщяди  җундын щүәтон, Б.Ш. Манарова -  № 17 җундын щүәтон, К.Б. Люшир - № 18 җундын щүәтон,  Х.Ш. Хива - № 19 җундын щүәтон,  Р.Х. Умарова  - № 48 җундын щүәтонни гунзуәдини.   

Таму лян җёйүанму, нёнлозыму  йиданни сымуди заёнди фонзы җё  щүәсынму щинэ дэ каншу фубынзы…

 

Рахима Хакимовна Умарова да 2002  няншон  зэ  № 48 җундын щүәтонни гунзуәдини. Җыгә нүжын ю мяншан, ю жынйи. Ги мый йигә нянҗянму ба  хәшыди хуа  ду нын зочүә.   Җыхур тасы лин ёнлянди нүжын, зу җы җи няндэ литу йинви ба хуә зу ходи йимяр линхади шонхо бу зэ шо: юсы җуди, дичүди, юсы щёнҗуонниди. Тинтир зэ дахуэйшон кын җёнхуа дэ фаян. Ги зыҗиди щинэ йинсын лю дашындини, зоди заёнди банфа җё нянҗянму щинэ дэ каншу фубынзыни.  

Хеджер  Шемуровна  Хива зэ щинэ йинсыншон гунзуәди гуфу е бушоли.  Ба хуә зу ходи йимяр линхади шонхо е хын дуә:  2017 няншон та зэ  «Дин ходи кэ фуфонди» бисэшон ба ди 3 вифын җаншонли, зэ «Банхо, җуонщю фуфонзыди» бисэшон ба  шонхо номинация дыйшонли, чўгуә җыгә та фанчон ги йиче кэ фуфонди жынму ги бонцудини, чў хо йиҗяндини. Бу шә җёйүанму, бу шә щүәсынму, нёнлозыму ду ба то донсы, щинэ. Тади щёляр зущён гуонлён  фанчон бу ли  тади лян,  ги йичеди нянҗяму тинтир  гощинди зы дуандини.

Кулясын Бекировна Люшир да ба Токмак чынпу кэ фуфонди щёщүә нянван  зу доли  Сортобе щёнҗуонниди  щинэ № 18 җунщүә щүәтонни гунзуәли.  Тади фуфонзы  литу тэ җәедихын – йилю лёнханиди  фубынзыди банҗяр готуди фубынзы, кэ җүнмыйди заёнди хуар, гәшы- гўён фубынзыди шанланхуэй, вида щеҗямуди тўён зэ хошоди данлинди,  ба  фуфон дабанди шызэ хокан.  Лян ваму та кын гуә заёнди бисэ, йинйүә – хуэй дэ дэбё хуэйи. Лян кэ фуфонди жынму кын бисэ. Та ба щинэ йинсын җыдо ходи йимяр тинтир лин шонходини.

 

Бахтыгуль Шелифовна  Манаровасы жәно, жынйи, щянхуэй нүжын. Тасы ги колхоз дидэди кэ фуфонди жынмуди  линшу жын. Сый зэ ги са вынти  ба хуэйда зобуха , Бахтыгуль зу ба шу чынгили зэмусы бонмон йидани зу банли сычинли.  № 17 җундынди җёйүанму, щүәсынму, нёнлозыму зэ тифә челэ тади минзы зу чынди йигә хуэйда: щинэ зыҗиди йинсын, җылён годи нүжын. 

Тади җун-ё йисысы җё мыйи йигә нянҗянму да фуфонни гощинди, шоншыди зудё. Лян щүәсынму, җёйүанму та лянлуәди гуәли хошо җечи – җысы  «Вынщүәди фашу», «Хуаҗёнди бисэ», «Нянҗямуди дэбё хуэйи», «Заён фубынзыди җёкуә», «Фубынзыди шанланхуэй» з.д.,  та кын шә җымуди хуа: «Җышы кэ фуфонди жын ба  нянҗямуди суй щинщир бу шонщин. Ба кэ суй щинщирди йүәзы  ё зоҗуәни».

 

Шарипат  Харбиевна  Хешонло   зу да  вавади сыхур  ба җыгә йинсын щинэли. Замуди йиче  тёён зу да  фубынзы датурдини. Йинви җыгә ӊә ба кэ фуфонди йинсын тэ щинэдихын.  Кэ фуфонди жын – җысы са йинсын?  Кын да жынмуди куни тинҗя җымуди хуа – «ги фубынзы» - җысы дин чинди  хуә, гуон вончў гини, бу ё  нэму дади җышы дэ шәлү. Кәсы сый ган җыгә йинсындини  жынму ду ё жынйини, ё щянхуэйни, ё люшын дани.

Да минжынмуди куни тинтир нын тин җымуди хуа: «Фуфон – җысы жынмуди кунщён (фантазия) пузы », «Фуфон зэ нани – нэтар зусы ӊәди Зўгуй»,  «Фубынзы – җысы дандўди (одинокий) жынди пын-ю, фуфонзы – ги мәю җыщяди жынмусы  - дуәцонди дифон  (убежище)». Тади фуфон литу нянҗяму бу дуан.  Зу җочў җыщезы  кулюр,   Шарипат тянтяр вумый шоншыди вон щинэ хуәшон зудини, йинян ган йинян та ба щинэ йинсын щинэди йүә җиншон дали. Лян нянҗянму йү мян -  җы зусы ӊәди да йүнчи, җы зусы ӊәди сынхуә.

Йүаншы (академик) Д.Лихачёв зу җымуҗя ба кэ фуфонди жынму щели: «Нимусы гуйтуди дин җун-ё жынму, йинви ниму ги фаҗон  дэ каншу җышы, вынхуа, куйчын  лю дашындини, фи да гункўдини».

Ухуар Сыва