ОФ "Международная Академия
Культурного и Экономического
Сотрудничества
"Новый Шелковый Путь"

Мечта Абая - мечта народа Абай Кунанбаевди вонщёнсы - минжынди вонщён

12.03.2020

 

 

 

 

 

Җиннян 2020 няншон байүә 10 Хазахстан шыҗе җейин вида җечи – җысы  сыҗя Абай Кунанбаев  175 суй.

 Абай Кунанбаев зэ Семипалатинск җу,  Шынгыстау санди чепә, Касбулак хәйүан сынёнхади. Нёнлозыму щян ба та җёлигә Ибрагим, тади  нана Зере ба та фанчон ханди Абай, тади җыгә минзы җымуҗя пәщёдини - щёщин, җянца, щинтын вава. Зу да нэхур ба та ду хан Абай.  Зере -  җыгә нүжын тэ җянсуандихын, зу та ги суй Абай  ба  кучуан вынщүә литуди җун ё йисы  цощинди  жыншыли. Тади нана Зере чын йиванщи ги Абай шә кучуан вынщүәли, зэ шә фали, Абай зу доли тади мама Улжан гынчянли. Та мама е җыдо хошо сывын дэ чон сывын лян чүзыни.  Зусы  та нана лян мама ги та гили да фубонли. Та зу дали тур ще сывын дэ чүзыли. Хан йигә  дин ходи җёйүансы – хазах  минжын.

  Тади ее Ыргызбайсы  ю миншынди жын – бынсы ю да, данзы ю да, зэмусы лилён ю да. Та баба минзы җёди Оскембай, та дади минзы җёди Кунанбай.   Ё шәни,  та җящяди жынму, нёнлозыму  ги Абай гили да бонцули. Йинви җыгә та чынха ю минди сыҗяли…  

Абай Кунанбаев –хазах минзў ю миншынди сыҗя, вида җёйүан, замуди вида дошыҗя (наставник). 

Ба җыгә җечи бу шә суй щёнҗуонма, да чынпума ду гощинди җейиндини.

Абай Кунанбаев лисы литуди җуәзун дэ йисы тэ шындихын. Та юсы куәщүәжын, юсы сыфу, юсы сыҗя, юсы ги щин минзў вынщүә зали гынди зэмусы фанйижын дэ зуәчүҗя (композитор).  Тади сывын дэ санвын (проза) литу ба минзўди хо бинщин, куйчын, лийи дэ хощинчон, щингәр, йүян ду нын канлэ.

Зу да нянсыгә замуди  гуйни зу гуә сывын бисэдини җочў Абай Кунанбаевди зуәпинму. Җысы  йигә щүәсын Ляйлим  чито заму йиче жынму ба җыгә бисэ фубонйихарни. Ё шәни,  замуди Зунтун Касым-Жомарт Токаев гили да бонцули зэмусы та е цанҗянли.  Зэ җыгә бисэ литу гуон бусы суй ваму йиче дуәжынму ду цанҗянли. Җысыма, җыгә бисэ зу хын җигә йүә гуәли  еба, кәсы зуанганди, цанҗянди жынму йүә дуәли.  Чынщин доще ги җыгә бисэ йинви йигә Хазахстанди жынму ба Абай Кунанбаевди зуәпинму йүә җыдо холи. Җыгә бисэди җун – ё вонщёсы,  җин ёҗиндисы  зусы – тёён ваму, шоннянму, хубыйму.

Вида сыҗя быйнян туни зу чито минзўму да сынёнха зу фаҗон дэ лян щин  щёнщү йиданни вончян зу.   

Абай Кунанбаев йищин – йиҗи чито жынму җё дый хо җышы зэмусы вончян шыканди зу дэ фаҗон.  Та кын шә җымуди хуа: «Җисы чынха куәщүә жын, эрлин годи жын нэхур цэ куаҗён ниму». Лян таму җы җү хуа: «Ниму бә сыму лийи, хочў, ниму дуәйи сыму лёнщин зэмусы дуәйи, дуәйи  шыканди  ба са ду ё җыхани». Зу ё лян җы җи җү хуа вончян ё зуни. Ба са ду зэ ё җыдо җысы ба фу ё хохор нянни, ё дый хо данин җышыни. Зэ ё дый данин җышы заму ё ба йиче җин заншон щищүә йүян дэ вынщүәни, са сычиншон ду ё лю шынни ё цанҗянни зэмусы ё щян зыҗиди бынсыни.
Замуди Гуйлү (Закон) литу ги җёйүанму лю дашындини. Виса? Йинви җёйүанму ба ваму вон җышы гуйни линдини. Җёйүанму лян шоннянму йидани  сыму гәёнди банфа зы вончян ё шыкандини. 
Абай Кунанбаев зу шәли, ту йигә зусы щищүә йүян. Сыҗя зэ ди 25 йүан литу шәли җы җи җү хуа: «Ниму зэ ба данлин минзўди  йүян, куйчын дэ лийи лян щищүә дэ каншу,  сый зэ җыдо йүян дуә, тасы дин фугуй жын. Җыхурди шоннянму йүнчи дадихын. Гуйтуди линшу жынму зоди заёнди банфа җё таму щён щищүә нагә йүянни,  таму зу щищүәдини. Гуон зэ щүәтонни нянди сыхур таму кәҗя щищүә хазах, вурус, йингуй, латын йүяндини. Чўгуә җыщезы йүян таму хан җыдо зыҗиди чиннён йүянни. Ду җыдони ба чиннён йүян ё каншуни, ё фаҗонни. Йиче минзўжынму  ю җымуди җи җү хуани: «Мәю йүян е зу мәю минзўли». Йинви җыгә зэ каншу дэ фаҗон йүян сычиншон фи да щинҗин,  зан да җин.

Вуҗин Сортобе щёнҗуон № 18 җунщүәди щүәсынму зэ Гунхәгуйди бисэ

Қазақстандық – Рессейлық мұғалімдер қауымдастығы «Абай Құнанбайұлы» литу  ба дин годи вифын җаншонли.  Җысы  җё хазах йүян дэ вынщүә җёйүан Алия Кулмурзаевна Итжанова лян тади щүәсынму – Абдумаджид Ясыров,  Фаттах Джинбаров,  Калима Лихарова, Маруф Щерба, Лола Санху – таму ду зэ 6 «Ә» җёнтон нянди ваму.

Нурзада Жумановна Кызырова  - щёщүәди җёйүан лян тади щүәсын Хадиджа Парса, Абдусаид Дифунцеев, Даниел Динахунов  2 хо «Ә» җёнтон нянди щүәсынму е җанди ту йигә вифын.

Чуанлянҗяму гуон бусы ги җёйүанму, щүәсынму ба шонхо шонгили  таму хан ги нёнлозыму ба зышон хо е шонгили  - җысы Зулиха Щербаевна Щимеева,  та гуон бусы  Хадиджа Парсади мама, та хансы җё йингуй йүянди җёйүанму.

Чўгуә  Гунхәгуйди бисэ щүәтонни хан гуә данлинди бисэдини – җысы йүан җуәзы, йинйүә-хуэй, хуа хуарёнзы бисэ зэмусы гәёнди шанланхуэй...

Абай Кунанбаевди вонщёнсы -  минжын вонщён. Йинви җыгә заму ё ба йиче лилён заншон ба җыгә вонщён җё чынзуәлё. Җё тади вонщён  ба  щинэ Хазахстан зы вочян лин, җё зэ җүнмый, җё зэ фаҗон!

Ухуар Сыва.